Trong bối cảnh quá trình toàn cầu hoá ngày càng gia tăng, kinh tế và văn hoá có thể được xem là hai nguồn lực lớn nhất quy định hành vi của con người. Mối quan hệ giữa kinh tế và văn hoá cũng như văn hoá và phát triển không chỉ thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu mà còn của nhiều chính phủ và các tổ chức quốc tế
Mở đầu
Trong bối cảnh quá trình toàn cầu hoá ngày càng gia tăng, kinh tế và văn hoá có thể được xem là hai nguồn lực lớn nhất quy định hành vi của con người. Mối quan hệ giữa kinh tế và văn hoá cũng như văn hoá và phát triển không chỉ thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu mà còn của nhiều chính phủ và các tổ chức quốc tế. Ở nước ta, trong mối quan hệ này, Đảng Cộng sản Việt Nam cũng khẳng định, kinh tế phát triển là cơ sở để xây dựng và phát triển nền văn hóa. Đồng thời, Đảng ta đã đưa ra quan điểm “ Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội”.[1] Sự phát triển kinh tế phải hướng tới cái đúng, cái tốt, cái đẹp để phục vụ con người, phục vụ nhân dân. Mặt khác, cần khai thác văn hóa như một động lực, như một nguồn lực để phát triển kinh tế. Bài viết sẽ giới thiệu một số quan điểm về mối quan hệ này trên thế giới hiện nay.
Văn hoá trong sự phát triển kinh tế
Adam Smith (1723-1790), nhà kinh tế học nổi tiếng, ngay từ thế kỷ XVIII đã cho rằng, kinh tế không thể vận hành nếu thiếu sự hiểu biết về vai trò của “quan điểm đạo đức”. Có thể nói, mối quan hệ giữa kinh tế và văn hoá đã trở thành mối quan tâm từ lâu của nhân loại.
Một tạp chí hàng đầu về kinh tế quan tâm đến những vấn đề kinh tế ở các nước đang phát triển mang tên Phát triển kinh tế và Biến đổi văn hoá (Tạp chí Economic Development and Cultural Change của Đại học Chicagô). Việc lấy tên của tạp chí như vậy, đã chứng tỏ một nhận thức căn bản rằng văn hoá được hiểu trong quá trình phát triển ở các nước nghèo có mối quan hệ chặt chẽ với các hoạt động kinh tế. Điều đó cũng có nghĩa là, quá trình biến đổi văn hoá đóng vai trò quyết định sự thành công hay thất bại của qúa trình xoá đói giảm nghèo và phát triển kinh tế ở các nước kém phát triển. Nhiều bài viết đăng trên tạp chí này đã tìm hiểu văn hoá theo nhận thức đó.
Trong những phân tích về sự tăng trưởng kinh tế của các nước phát triển, ít khi chúng ta tìm thấy vai trò của văn hoá trong sự tác động hay điều hoà các hoạt động kinh tế. Sự tăng trưởng kinh tế được đo bằng sự tăng lên của đời sống vật chất vẫn là mục tiêu trọng tâm trong chính sách kinh tế của hầu hết các quốc gia này. Các nhà kinh tế học thường có chung một nhận thức rằng thành tựu tăng trưởng kinh tế có thể đạt được qua việc xem xét các nhân tố như năng suất, công nghệ, chuyển dịch công nghiệp, cổ phần, mức độ đầu tư, dòng vốn… Yếu tố văn hoá bị bỏ qua trong những phân tích về các hoạt động kinh tế.
Vậy thực chất vai trò của văn hoá trong quá trình phát triển kinh tế cả ở các nước phát triển và các nước đang phát triển là như thế nào?
